هر چشم دارای یک عدسی است که یک جسم کاملاً شفاف است و در کره‌ي چشم در پشت مردمک قرار دارد.


وظیفه‌ي عدسي این است که به‌وسیله‌ي انجام عمل تطابق، پرتوهای نوری وارد شده به چشم را روی شبکیه متمرکز كند تا ما بتوانیم تصویر اشیا را واضح ببینیم. حال به‌هر دلیل چنان‌چه عدسی از حالت شفافیت خارج شود و کدر گردد به آن «آب مروارید» (کاتاراکت) گویند که منجر به کاهش بینایی چشم می‌گردد. البته کاهش بینایی بستگی به مقدار کدورت ایجاد شده دارد و ممكن است فرد در مراحل اولیه‌ي ابتلا به آب مروارید شکایت جدی از کاهش بینایی خود نداشته باشد ولي به‌مرور زمان در اثر پیشرفت بیماری، بینایی چشم به‌طور کامل از بین برود.

علایم آب مروارید
۱. تاری و کاهش دید (که بدون درد است)
۲. تغییرات مکرر نمره‌ي عینک
۳. حساسیت به نور
۴. احتیاج به نور بیشتر برای مطالعه و رانندگی به‌خصوص در شب
۵. محو شدن یا زرد شدن رنگ‌ها
۶. دوبینی در یک چشم.
 
علل آب مروارید
۱. افزایش سن (شایع‌ترین علت)
۲. سابقه‌ي خانوادگی ابتلا به آب مروارید
۳. مشکلات طبی مانند بیماری قند (دیابت) و فشار خون
۴. ضربه به چشم
۵. مصرف طولانی دارو‌ها (مانند کورتون)
۶. قرار گرفتن طولانی‌مدت و بدون محافظ در مقابل نور آفتاب
۷. سابقه‌ي جراحی چشم.

تشخیص آب مروارید
معاینه‌ي دقیق توسط چشم‌پزشک می‌تواند وجود وسعت آب مروارید و همچنین هر گونه مشکل دیگری را که باعث کاهش دید و ناراحتی می‌شود مشخص کند. ممکن است علل دیگری علاوه بر آب مروارید (به‌ویژه مشکلات پرده‌ي شبکیه یا عصب بینایی) باعث کاهش بینایی شود و اگر این مشکلات شدید باشد، حتی عمل آب مروارید ممکن است منجر به بهبود دید نشود. بنابراین پس از این‌که آب مروارید در چشم تشخیص داده شد و لزوم انجام عمل به بیمار تفهیم شد، باید پيش از عمل مشخص شود که آیا بیمار علاوه بر آب مروارید مشکل دیگری دارد که باعث کاهش دید ‌شود یا خیر.


نکات مهم
۱. معاینه‌ تشخیص آب مروارید را تاکید می‌کند.
۲. درمان معمولاً با روش عمل جراحی است.
۳. اگر بینایی چندان تحت‌تاثیر قرار نگرفته باشد، می‌توان از عینک بهره گرفت.
۴. در آب مروارید پرده‌ای روی چشم نیست.
۵. آب مروارید بر اثر استفاده‌ي بیش از حد از چشم به‌وجود نمی‌آید.
۶. آب مروارید سرطان نیست.
۷. آب مروارید از یک چشم به چشم دیگر سرایت نمی‌کند.
۸. آب مروارید سبب کوری قابل برگشت می‌شود.
۹. اگر هر دو چشم آب مروارید داشته باشد، معمولاً با هم عمل نمی‌شوند.
۱۰. برای دید نزدیک یا دید دور گاهی نیاز به عینک است.
۱۱. معمولاً در صورت عدم وجود مشکل خاص در سایر قسمت‌های چشم مانند شبکیه، عصب بینایی و... دید بیمار چند روز پس از عمل جراحی بهبود مي‌یابد و بیمار قادر به انجام کارهای روزانه خود می‌شود.

پیشگیری آب مروارید
۱. مصرف داروهایی که روی عدسی چشم تاثیر می‌گذارند (مانند کورتون) را به‌دقت تحت نظر قرار دهيد.
۲. بیمار‌های چشمی را که ممکن است باعث آب مروارید شود (مانند دیابت) را سریعاً درمان کنید.
۳. به‌طور منظم از عینک‌های آفتابی و کلاه‌های نقاب‌دار استفاده کنید.
۴. رژیم غذایی دارای مقادیر بسیار زیاد و مناسب از ویتامین A (مانند میوه، سبزیجات و مواد غذایی سرشار از آنتی‌اکسیدان‌ها) داشته باشید.
۵. ترک سیگار یا کاهش آن نیز یکی از راه‌های پیشگیری از آب مروارید است.

درمان آب مروارید
راه درمان آب مروارید، عمل جراحی و خارج کردن عدسی کدر شده از چشم توسط جراح است بنابراين هیچ‌گونه درمان دارويی و روش تغذیه‌ای خاص نمی‌تواند از پیشرفت آن جلوگیری کند.
جراحی زمانی انجام می‌شود که کاهش دید ناشی از آب مروارید باعث محدودیت در فعالیت‌های روزمره‌ي بیمار مانند مطالعه، رانندگی يا تماشای تلویزیون شود. ولی جراحی بیماری که خانه‌دار یا کشاورز است را می‌توان کمی به‌تاخیر انداخت تا عدسی چشم کاملاً کدر شود و به‌اصطلاح آب مروارید کامل برسد. بنابراين زمان جراحی در افراد مختلف متغیر است.

انواع روش‌های جراحی آب مروارید
پیشرفت علم چشم‌پزشکی و تکنولوژی سبب شده که عمل جراحی آب مروارید به یکی از موفق‌ترین اعمال تبدیل گردد. کاهش خطرات و عوارض عمل جراحی از یک‌سو و بهبود چشمگیر بیماری از سوی دیگر رمز این موفقیت است که نه‌تنها براي درمان به‌کار می‌رود بلکه همزمان عیوب انکساری را هم برطرف می‌کند.


۱. روش سنتی: در این روش حدود ۱۲ میلی‌متر روی قرنیه‌ي چشم شکاف ایجاد مي‌شود و سپس عدسی کدر شده را یک‌جا از چشم بیرون مي‌آوريم که از معایب عمده‌ي آن ایجاد آستیگماتیسم قابل توجه و طولانی بودن دوره‌ي نقاهت (به‌علت برش بزرگ و استفاده از بخیه) است.
۲. روش فیکو: این روش این توانایی را به جراح می‌دهد که هسته‌ي عدسی کدر شده در داخل چشم فرد را خرد كند و همزمان ذرات خرد شده را توسط یک دستگاه مکنده از چشم خارج سازد. به‌همین دلیل به‌جای یک برش بزرگ، برش‌های کوچک زده مي‌شود. این روش نیاز به بخیه ندارد و در ‌‌نهایت با زدن یک بخیه کامل می‌شود. بنابراین میزان آستیگماتیسم ایجاد شده در اثر عمل جراحی ناچیز و دوره‌ي نقاهت و کامل شدن بینایی نیز بسیار کوتاه است.

محاسن روش فیکو
۱. قرنیه‌ي شفاف‌تر یک روز پس از عمل
۲. آسیب کمتر
۳. کاهش عفونت
۴. کاهش آسیب به بافت چشم
۵. کاهش زمان بستری
۶. برگشت سریع‌تر بینایی.

اقدامات لازم پيش از جراحی آب مروارید
۱. معاینه‌ي چشم توسط چشم‌پزشک
۲. توضیح درباره‌ي انواع جراحی و میزان موفقیت آن‌ها
۳. تعیین قدرت لنز داخل چشمی توسط دستگاه سونوگرافی چشم
۴. انجام آزمایش خون و مشاوره‌ي قلب و بیهوشی

اقدامات لازم حین جراحی آب مروارید
زمان جراحی معمولاً کمتر از نیم ساعت است. جراحي معمولاً با استفاده از آمپول بیحسی که در اطراف چشم تزریق می‌گردد انجام مي‌شود و به‌ندرت نیاز به بیهوشی دارد. در حال حاضر در روش جدید‌تر حتی نیاز به تزریق آمپول هم نيست و جراحی بدون درد، بیهوشی و بدون نیاز به بخیه انجام می‌شود.

اقدامات لازم پس از جراحی آب مروارید
بنا به تشخیص پزشک در‌‌ همان روز پس از چند ساعت استراحت می‌توانید از بیمارستان مرخص شوید و در‌‌ همان روز یا روز بعد برای معاینه به پزشک خود مراجعه کنید. به‌مدت ۵ روز نباید استحمام کنید و پس از آن تا یک ماه با شامپوی بچه استحمام را انجام دهید و تا هفته‌ي اول سعی کنید که خم نشوید، سجده نکنید و کارهای سنگین انجام ندهید.

عوارض احتمالی پس از جراحی
۱. عفونت داخل چشم (نیاز به پیشگیری و جراحی مجدد ندارد)
۲. افزایش فشار داخل چشم
۳. ورم قرنیه
۴. ورم مرکز بینایی
۵. پارگی شبکیه
۶. عدم جاگذاری لنز (نیاز به جراحی مجدد دارد)
۷. آستیگماتيسم بالا (نیاز به تجویز عینک است.)

توصیه‌های پس از جراحی آب مروارید
۱. در روز‌های اول پس از عمل، درد و احساس ناراحتی مختصر چشم طبیعی است.
۲. در صورت کاهش ناگهانی دید، ترشح بیش از حد، تورم پلک‌ها و احساس جسم خارجی در چشم بلافاصله به مطب مراجعه یا تماس حاصل فرمایید.
۳. در هفته‌ي اول پس از عمل، از استحمام خودداری كنید.
۴. در هفته‌ي اول پس از عمل، از بلند کردن بار سنگین، مالش چشم، خم کردن سر و سجده کردن پرهیز كنید.
۵. شیلد (پوشش) چشمی به‌عنوان محافظ چشم شماست؛ حتی‌الامکان در چند روز اول آن را روی چشم خود قرار دهید.
۶. قطره‌های چشم خود را مطابق دستور پزشک تا نوبت بعدی ویزیت مصرف كنید.
۷. مطابق وقت تعیین شده براي معاینات مراجعه كنيد و در صورت عدم امکان مراجعه، با مطب تماس حاصل فرمایید.
۸. در هر بار مراجعه، داروهای مصرفی خود را همراه بیاورید.
۹. با توجه به وجود بیماری‌های چشمی به‌جز کاتاراکت، ممکن است پس از عمل دید بیمار کامل نشود یا نیاز به عینک باشد.

دکتر اسداله کاکایی،جراح و متخصص چشم